(placeholder)

De Lofoten

Bevolking

Mede dankzij de welvaart die de visserij bracht, zijn de Lofoten niet een echt dunbevolkt gebied, zeker niet in vergelijking met het noorden van Noorwegen. Wie hier in het donker rondrijdt, verbaast zich over de vele plaatsen waar kunstlicht te zien is. Op 1227 vierkante kilometer wonen 24.000 mensen. Vergeleken met een land als Nederland is dat natuurlijk wel rustig: de provincie Utrecht meet 1449 vierkante kilometer en daar wonen 1.164.875 mensen. Een andere vergelijking: de gemeente Uithoorn, waar wij tot april 2008 woonden, heeft 25.000 inwoners op 19,5 vierkante kilometer.


Foto's van het dagelijks leven op de Lofoten

Planten

Liefhebbers van planten, mossen en bloemen komen op de Lofoten volop aan hun trekken. Een stukje het veen inlopen betekent beslist het vertrappen van diverse soorten die in Nederland hoog op de Rode Lijst staan. Het staat iedereen vrij overal te lopen en op ontdekkingstocht te gaan. In het najaar bulken de eilanden van de bosbessen, jeneverbessen en kruipbraam - een bes (multe in het Noors) waar de Noren wild van zijn.

Foto's van planten op de Lofoten

Lofoten, planten en insecten

Zoogdieren

Het dierenleven is aanmerkelijk minder soortenrijk. Beren zijn hier allang uitgeroeid en ook van lynxen worden geen sporen meer gevonden. Sinds 2007 zijn de Lofoten met tunnels en bruggen verbonden met het grote eiland Hinnøya en zou een soort als de lynx wellicht ooit weer de archipel kunnen bereiken, vrezen sommige boeren hier. Ze zullen op de Lofoten echter weinig prooidieren vinden en kunnen zeker niet op een hartelijk onthaal van schapenboeren rekenen.

Elanden laten zich vooral in de winter zien. Ze zwemmen zelfs de sterke zeestromen tussen de eilanden over. Vossen zijn talrijk en ook hermelijnen komen soms in prettige aantallen voor, afhankelijk van de muizenstand. Otters zwemmen bijna overal langs de kust. Je moet zelfs oppassen met autorijden om er niet één onder je wielen te krijgen. Ook nertsen, die hier van nature niet voorkomen maar ontsnapt zijn uit de bontindustrie, laten zich soms zien. Op enkele eilanden zitten poolhazen.

In het water komen misschien net zoveel soorten zoogdieren voor als op het land. Zeehonden kunnen op veel plekken opduiken, evenals bruinvissen. Met veel geluk is een dwergvinvis vanaf de kant te zien, maar een boot maakt de zoektocht wel iets makkelijker.

Orka's, of zwaardwalvissen, kwamen tot een paar jaar geleden in de wintermaanden in flinke aantallen voor. Ze volgden de grote scholen haringen die in deze regio de fjorden in zwommen. De orka's zijn er nog steeds, maar de laatste jaren zijn ze moeilijker te zien omdat de haring verder van de kust voorbij trekt. Er zijn groepen grienden en heel soms zijn die vanaf de wal te zien. Bultruggen lijken steeds vaker te verschijnen, vooral bij Vesterålen, de eilandengroep die direct aan de Lofoten grenst. De meeste kans om ze te zien is als in januari scholen haring langs de eilanden trekken. Potvissen zijn gegarandeerd te zien met boottochten vanaf Vesterålen. Daar zijn ook in de zomermaanden wel orka's gezien.

Foto's van zoogdieren op de Lofoten

Lofoten, otter
Lofoten, papegaaiduiker

Visserij is al eeuwen de belangrijkste bron van inkomsten op de Lofoten. Vanaf begin februari tot en met april komt kabeljauw vanaf de Barentszzee – die skrei wordt genoemd – naar de Lofoten om zich voort te planten. Veel vissen belanden hier aan rekken waar ze tot stokvis gedroogd worden. Veel stokvis wordt geëxporteerd naar Italië, Portugal en Engeland. Van oktober tot en met februari staat de visserij in het teken van de haring. Medio januari trekken enorme scholen haring langs de eilandengroepen Vesterålen en Lofoten. Van minder economische belang is de walvisjacht. Noorwegen jaagt nog altijd op dwergvinvissen en schiet er tijdens de zomer enkele honderden per jaar.

Toerisme is inmiddels ook een belangrijke inkomstenbron. De toeristenbranche volgt de discussie over het aanmelden van de Lofoten voor de Werelderfgoedlijst van Unesco met argusogen. De archipel heeft alles in zich om op die lijst te komen en dat zou het toerisme een extra impuls geven. Maar tegelijkertijd liggen hier plannen voor grote windmolenparken en leeft de wens olie te boren in de visrijke wateren. Olie heeft Noorwegen schatrijk gemaakt en de oude bronnen drogen op. De olie-lobby meent dat er geen andere keuze is om de kustbevolking aan het werk, en het welvaartspeil op hoog niveau te houden. Tegenstanders stellen echter dat visbestanden, mits goed beheerd, voor een duurzame welvaart zorgen. Oliewinning is per definitie geen duurzame activiteit (een bron is ooit leeg) en met grote ongelukken worden commercieel belangrijke visbestanden op het spel gezet. Zuidelijker voor de Noorse kust, op het Gullfaks-veld, deed zich in 2010 een situatie voor waarbij oliemaatschappij Statoil de controle over een boorplatform volledig verloor en Europa slechts een vonk verwijderd was van een ramp zoals in de Golf van Mexico.

Foto’s van visserij op de Lofoten

Middernachtzon en poollicht

Lofoten: klimaat, bevolking, vogels, zoogdieren, planten en economie

Lofoten, toerisme

De Lofoten zijn een Noorse eilandengroep tussen de 67e en 69e breedtegraad en liggen dus boven de poolcirkel. Het klimaat is desondanks mild, omdat warme Golfstroom rond de eilanden spoelt. De gemiddelde temperatuur in de zomer is 12 graden en in de winter -1 met uitschieters naar beide kanten. De archipel kenmerkt zich door steile bergen met spitse pieken die met hun voeten in diepe fjorden en zeestromen staan. Toch is er ook plek voor pittoreske vissersdorpjes, maagdelijke stranden en veengebieden.

Het landschap, de luchten en het bijzondere licht maken van de Lofoten af en toe een sprookjesboek. Door de ligging boven de poolcirkel is er een periode waarin de zon niet meer ondergaat – de middernachtzon schijnt van ongeveer 28 mei tot en met 14 juli. Van 6 december tot 6 januari komt de zon juist niet meer boven de horizon. Toch heerst dan geen volledige duisternis. Omdat de zon dicht onder de horizon door glijdt, is er lange tijd een schemering als voor een zonsopkomst of na een zonsondergang en midden op de dag is er vrijwel normaal daglicht.

Een indrukwekkend fenomeen is noorderlicht, ofwel het poollicht dat op het noordelijk halfrond wordt aangeduid met de Latijnse naam aurora borealis. Dit verschijnsel is te zien tijdens wolkenloze nachten. Noorderlicht ontstaat als elektrisch geladen deeltjes van de zon botsen op zuurstof- en stikstofmoleculen in onze atmosfeer. Aurora borealis openbaart zich als lichtgevende ‘stofwolken’ die soms als bogen verschijnen, maar ook langs de hemel kunnen razen als een reusachtig lichtgevend gordijn dat wild heen en weer wordt geschud. Noorderlicht verschijnt nooit in dezelfde vorm, het kan klein en reusachtig groot zijn. De kleur is meestal groen, maar gaat ook naar rood/paars.

Noorderlicht is te zien vanaf eind augustus, wanneer de nachten echt donker worden, tot en met begin april – daarna staat de zon ook 's nachts alweer te dicht onder de horizon.

Lofoten, middernachtzon
Lofoten, visserij
Lofoten, noorderlicht

Economie: vis, toerisme en olie

Vogels

Het vogelleven kan soms uitbundig zijn. Zeker rond Røst komen papegaaiduikers, alken en zeekoeten met honderdduizenden voor. Maar voor vrijwel alle soorten zeevogels geldt dat het slecht gaat met de populaties. Papegaaiduikers in deze regio hebben al jaren een ondermaatse reproductie, mogelijk als gevolg van voedselgebrek.

Parel- en roodkeelduikers broeden hier en ijs- en geelsnavelduikers vissen in de winter langs de kust. In die periode komen ook andere arctische soorten als kleine alken en koningseiders naar de Lofoten. Zeearenden, met hun meer dan 2,5 meter spanwijdte, zijn het hele jaar door aanwezig en talrijk. Smelleken is algemeen en de ruigpootbuizerd eveneens, mits er muizen zijn. Veld- en ransuilen jagen hier en ook ruigpootuilen zijn soms te zien. Heel af en toe duikt een sperweruil op.

Blauwborsten, rietgorzen en fitissen zijn talrijk. Pestvogels zijn in het najaar vaak te vinden en soms ook haakbek. Merels en winterkoninkjes zijn zeldzaamheden. Ze zijn er, maar makkelijker is het beflijsters en waterspreeuwen te ontdekken. Van een soort als de morinelplevier zijn vermoedelijk slechts enkele broedgevallen per jaar. Doordat hier soorten voorkomen die je niet snel zuidelijker in Europa zult aantreffen, zijn de Lofoten voor vogelaars interessant, ondanks dat de soortenlijst niet zo heel lang is.


Download de checklist van vogels van Lofoten:


Checklist vogels Lofoten NL-NO.pdf


Foto's van vogels op de Lofoten