(placeholder)

Overnachten

Op de Lofoten zijn diverse mooie, gezellige en zeer betaalbare campings. Vrij kamperen mag ook, maar doe dat met fatsoen. Ga niet pal bij huizen staan, laat geen afval achter en vuilwater weglopen. Er zijn voldoende mogelijkheden om daar op een nette manier vanaf te komen en als je die niet vindt, pak dan toch maar eens een camping.

Het huren van een trekkershut of visserscabine (rorbuer) is over het algemeen ook goed te betalen en ze bieden de nodige comfort en staan vaak op mooie plekken.

Op de Lofoten zijn ook diverse hotels en er staan vele vakantiehuizen te huur. Ook wij verhuren een vakantiewoning.

Ik krijg regelmatig de vraag van mensen die mijn website bezoeken en die ook van plan zijn naar het noorden te reizen, hoe ze noorderlicht moeten fotograferen. Dat is minder moeilijk dan het lijkt. Elke amateur die zich een beetje voorbereidt, maakt al snel mooie noorderlicht foto's en daar zijn geen enorme investeringen voor nodig. Voor die doelgroep is onderstaande informatie bedoeld. De gevorderden weten de weg.

Hier vindt u foto's van noorderlicht

De eerste keer dat ik noorderlicht fotografeerde had ik eigenlijk geen idee hoe dat moest. Ik had een Canon 40D, een Canon EF 17-40mm f/4.0 L lens en een statief. Zonder statief lukt het niet noorderlicht te fotograferen, dus dat móet je meenemen. Het noorderlicht was redelijk sterk en ik zette de knop gewoon op de stand 'Landschap' zodat de camera alles zelf bepaalt: iso, diafragma en sluitertijd en de flitser niet open springt. Ik stelde met de automatische focus (AF) scherp op ons huis en drukte af. De camera koos voor iso 800, een diafragma van f/5.6 en een sluitertijd van 10 seconden. De foto was helemaal niet zo slecht. Zo simpel kan het dus zijn.

Tegenwoordig doe ik het anders. Ik fotografeer nu in de M-stand en bepaal zelf de iso-waarde, het diafragma en de sluitertijd. Deze drie waarden beïnvloeden elkaar. Met een hogere iso-waarde kun je met een kortere sluitertijd af. Je kunt over het algemeen maar het beste het grootste diafragma, dus het kleinste getal gebruiken, zodat zoveel mogelijk licht binnen komt. Vaste waarden zijn niet te geven omdat lichtomstandigheden variëren. Een volle maan op sneeuw zorgt al voor flink wat licht. Je hebt zwak en sterk noorderlicht. Soms komt het noorderlicht zo vroeg en is de hemel verhoudingsgewijs nog zo licht, dat je zelfs met lage iso-waarden en relatief snelle sluitertijden uit de voeten kunt. Ter plekke moet je keuzes maken.

Maar je moet ergens beginnen. Tijdens een gewone donkere nacht, met een halve maan op de sneeuw en matig noorderlicht begin ik vaak met iso 640 of 800, diafragma f/2.8 en een sluitertijd van 15 seconden. Kijk op het schermpje van de camera of de foto er een beetje goed uitziet. Wie iets snapt van het histogram kijkt daar naar en probeert te begrijpen of de foto goed belicht is. Ga gerust naar 20 of 30 seconden als het beeld te donker is. Of juist minder als de foto te licht is. Een foto kan beter iets overbelicht zijn dan onderbelicht. Als je achteraf op de computer de belichting wilt verlagen, krijg je minder ruis in de foto dan dat je die kunstmatig weer moet opschroeven.

Scherpstellen is een verhaal apart. Scherpstellen op het noorderlicht heeft geen zin. Dat is niet scherp en beweegt ook nog eens. Je moet iets nemen dat stil staat. De autofocus op kunstlicht, een huis of lantaarnpaal, werkt prima. Maar als je in een leeg en donker landschap vage noorderlichtflarden probeert te fotograferen, vindt de autofocus niets om op scherp te stellen. Dat moet dan handmatig (MF) gebeuren. Wie dat lastig vindt, kan ver weg een lamp van een huis, een lantaarnpaal of de maan zoeken, daar met de autofocus (AF) op scherp stellen en dan het knopje op de lens direct naar MF schuiven en niet meer aan de scherpstelring komen. Het is wel een must om je UV-filter van je lens te schroeven, zeker als in de verte kunstverlichting is of de maan ergens in beeld komt. Met filter krijg je lelijke lichtvlekken op de foto.

Vaak wordt een noorderlicht foto leuker als je juist iets dichterbij op de voorgrond zoekt. Dat kan van alles zijn, maar het is o zo belangrijk dat dat wel scherp wordt. Ik weet mij meestal te redden door met een zaklamp op het voorwerp te schijnen dat ik er op wil. De autofocus stelt dan scherp op de lichtvlek en ik zet de knop dan weer snel op MF en maak een nieuwe compositie. Liveview helpt ook.

Het best is het om je camera op het statief niet aan te raken als je een foto neemt, omdat je dan toch al snel een trilling of beweging krijgt die onscherpte veroorzaakt. Je kunt met een draadontspanner afdrukken en in de 'bulb'-stand zelf de sluitertijd bepalen. Wie geen draadontspanner heeft, gebruikt de timer (die neemt na 2 of 9 seconden een foto) en een vaste sluitertijd, die in de meeste gevallen tot 30 seconden gaat. Sommige fotografen fotograferen zelfs alleen met een opgeklapte spiegel in een uiterste poging elke trilling te voorkomen.

Dit leest allemaal als een hoop gedoe, maar dat valt in de praktijk mee. Ga eerst thuis op je gemak je camera verkennen. Je kunt zelfs voordat je naar buiten gaat de camera alvast instellen. Zet hem vast op 'landschap' of, als je er meer uit wilt halen, op de M-stand, een hoge iso, je grootste diafragma (kleinste getal dus) en op 15, 20 of 30 seconden of bulb. Maar kijk vooral thuis heel goed waar je alle instellingen vindt, want als je die buiten in het donker en de kou voor het eerst zoekt, beleef je beslist minder lol aan het noorderlicht dan je lief is.

Noorderlicht Lofoten
Noorderlicht, Lofoten

Wij hebben gasten gehad die eind augustus met een compact camera het eerste noorderlicht vastlegden en dat leverde nog heel aardige plaatjes op. Beter gaat het met een spiegelreflex camera.

Ik ben zelf ooit bij Canon beland, maar Nikon maakt natuurlijk ook uitstekende camera's. Ik begon met een Canon 40D, een hele fijne camera, maar denk dat met een 1000D vrijwel vergelijkbare resultaten zijn te halen. Alle opvolgers van deze types doen het ongetwijfeld minstens zo goed.

Nog beter, maar duurder, zijn zogeheten full frame camera's. Zij kunnen makkelijk gebruikt worden op iso 1600 zonder dat er al te veel ruis in de foto ontstaat. De Canon 5D MKII en Nikon D700 hebben al jaren een uitstekende reputatie op dat gebied. Deze camera's hebben inmiddels opvolgers en zijn daarom vaak tweedehands voor aantrekkelijke prijzen te koop. Er is niets mis met een goede maar gebruikte tweedehands camera.

Na de Canon 40D kocht ik een Canon 5D MKII en die was, en is natuurlijk nog steeds, een heel fijne camera voor noorderlicht. Mijn Canon 1D Mark IV komt daar heel dicht bij in de buurt. Omdat die camera een 1.3x cropcamera is, moet daar wel een pittige groothoek lens op, net als overigens voor een 40D (1,6x crop) geldt. Tegenwoordig is echter mijn Canon 6D (N) de camera die ik voor noorderlicht gebruik. Deze camera doet het weer net ietsje beter dan de 5D MKII, met minder ruis en vooral minder kleurruis op hoge iso's. Het verschil wordt vooral zichtbaar boven iso 1600. Toch probeer ik zoveel mogelijk op of onder iso 1600 te blijven. Alleen als het noorderlicht veel beweegt en ik die beweging wil 'bevriezen', ga ik naar iso 3200 of 6400, bij uitzondering zelfs iso 12.800.

Bedenk je ook dat het noorderlicht op de foto vaak nog mooier is dan je in werkelijkheid ziet. Dat is een technisch verhaal, maar het komt er op neer dat de sensor in de camera vaak meer kleuren en licht vastlegt dan je met je ogen kunt zien. Sommige foto's hebben meer paars licht dan ik met het blote oog waarnam.

Kijk even naar de foto's hier boven en lees welke lenzen zijn gebruikt. Dat geeft al een indruk.

Een lichtsterke groothoek lens verdient de voorkeur. Maar ook hier geldt dat je prima foto's van noorderlicht kunt maken zonder dat je het duurste van het duurste hoeft te kopen. Lange tijd was mijn Canon EF-S 10-22 mm F/3,5-4,5 USM mijn snelste lens met als grootste diafragma f/3.5. En die lens doet het uitstekend. Nog meer foto's heb ik genomen met mijn Canon EF 17-40 mm f/4 L met als grootste diafragma f/4 en ook die lens stelt niet teleur.

Met de goedkope standaard lenzen die bij een camera worden geleverd, heb ik geen ervaring. Maar ik ben er van overtuigd dat ze prima in staat zijn om noorderlicht vast te leggen. Als je maar goed belicht en goed scherp stelt, zijn met pakweg een Canon 1200D en een Canon EF-S 18-55mm F/3.5-5.6 lens ongetwijfeld zeer acceptabele beelden te maken.

Mijn Canon EF 17-40 mm f/4 L heb ik ingeruild voor een Canon EF 16-35mm F/4 L IS die weer net iets scherper aan de randen is. Ook die lens, zeker in combinatie met een camera die met hoge iso's kan fotograferen, geeft vaak mooie resultaten. Ook op een 1.3 crop camera als de Canon 1D4 is dit nog een serieuze groothoek.

Maar natuurlijk kan het altijd beter en duurder. Ben je bereid fors te investeren, dan komen lichtsterke groothoek zoomlenzen in beeld met een grootste diafragma van f/2.8 zoals de Canon EF 16-35mm f/2.8 L II, of een vaste lens, of 'prime lens', zoals de Canon EF 24mm f/1.4 L II. Hoewel die lenzen naar de randen toe komma's maken van sterren die normaal als een witte punt op de foto zouden moeten verschijnen.

Samyang maakt zeer betaalbare lenzen (een paar honderd euro) die het vaak net zo goed en soms nog beter doen dan de dure soortgenoten van Canon en Nikon: een ster blijft een punt, wordt geen komma. Samyang lenzen kunnen alleen met de hand scherp gesteld worden. De Samyang 14mm f/2.8 IF ED UMC wordt door velen gezien als de beste 'astro-lens' van het moment. Ik gebruik deze lens ook en zet hem graag in als het noorderlicht hoog aan de hemel staat. Op diafragma f/2.8 is de lens al scherp. Scherpstellen op oneindig kan lastig zijn, omdat de lens voorbij dat punt gaat, maar als je hebt ontdekt op welke stand je de lens op moet zetten, is het beeld ook goed scherp.

Ik fotografeer ook veel met mijn een Zeiss 21mm f/2.8 Distagon T* ZE die ik tweedehands heb gekocht. Die lens bevalt uitstekend! Volledig open, op f/2.8, al erg scherp en hij laat vaak nog verrassend veel details zien in het donkere landschap. Ook deze lens is alleen met de hand scherp te stellen, AF zit er niet op, maar op de stand 'oneindig' stelt hij ook echt op oneindig scherp. Mooie kleuren.

En verder ...

Wie zijn foto's met de computer bewerkt of dat in de toekomst wil gaan doen, kan maar het beste in RAW fotograferen. Met de camera op 'automatisch' of 'landschap' wordt alleen een JPG-afbeelding gemaakt. Het voordeel van een RAW-bestand is dat je foto's veel mooier kunt aanpassen als dat nodig is dan een JPG-bestand. Met een programma als Lightroom of Photoshop (of goedkoper alternatieven) kun je makkelijk de belichting wat bijstellen. Als de foto veel ruis heeft, dan is dat ook te verwijderen. Door de hoge iso-stand en langzame sluitertijden kan makkelijk ruis, lelijke 'digitale stof' ontstaan in de foto. Ook als je foto's nog niet bewerkt, schiet dan toch maar vast in RAW (met veel camera's kun je kiezen voor RAW + JPEG). Niet iedereen woont onder het noorderlicht of heeft geld om later nog eens een fotoreisje te maken om alsnog in RAW te fotograferen.

Dat je je heel warm moet aankleden als je noorderlicht gaat fotograferen is een open deur die ik voor alle zekerheid toch maar even intrap. Je staat lang stil en vaak op een plek boven de poolcirkel. Zorg ook voor volledig opgeladen batterijen want als het goed koud is, zijn die ook sneller leeg. Zorg dat je verlichting bij je hebt, maar pas op dat je jezelf niet verblindt. En mocht het onverhoopt niet lukken met de foto's, stop er dan gewoon mee en geniet van het spektakel.

Diverse donkere en onscherpe foto's die op internet te vinden zijn, bewijzen dat ook de duurste lenzen en camera's geen garantie bieden voor goede foto's. Goed voorbereiden en goed te werk gaan, is het belangrijkst.

Noorderlicht fotograferen

Canon 40D, iso 800, Canon EF 17-40mm f/4 L, 17mm, f/5.6, 10 sec.

Canon 40D, iso 640, Canon EF-S 10-22 mm f/3.5-4.5, 10mm, f/3.5, 10 sec.

Noorderlicht, Lofoten
Noorderlicht, Lofoten

Canon 5D MKII, iso 1250, Zeiss 21mm f/2.8 Distagon T* ZE, op f/2.8, 5 sec.

Canon 6D, iso 6400, Canon EF 16-35mm F/4 L IS, 16mm, f/4, 1 sec.

Welke lenzen voor noorderlicht?

Noorderlicht, Lofoten

Canon 6D, iso 800, Samyang 14mm f/2.8 IF ED UMC, f/2.8, 8 sec.

Welke camera voor noorderlicht?

Noorderlicht, Lofoten, Canon 5D2
Noorderlicht, Lofoten, Canon 1D4

Canon 1D Mark IV, iso 1600.

Canon 5D Mark II, iso 3200.

Canon 6D, iso 1600.

Noorderlicht, Lofoten, Canon 6D

Vakantiehuis te huur

Vliegen

De Lofoten zijn vanuit Nederland in één dag te bereiken met drie vliegtuigen. 11 Uur vertrekken en een uur of 18 op de eilanden. Van Amsterdam naar Oslo/Gardemoen, vervolgens naar Bodø en dan naar Svolvær of Leknes op de Lofoten. In het weekend lukt het vaak niet om in één dag je bestemming te bereiken. Doordeweekse dagen zijn goedkoper en wie een beetje zoekt kan voor zo'n 550 euro pp een retourtje boeken.´

Vliegen op Harstad/Evenes is meestal een stuk goedkoper. Dat ligt op een kleine drie uur rijden van de Lofoten - een mooie rit. Op het vliegveld zijn auto's te huur en soms is de bus een alternatief.

Auto

Wie over eigen vervoer wil beschikken, kan voor relatief weinig geld (vooral in het laagseizoen) in Stamsund, Svolvær en Leknes prima auto's huren met veel kilometers op de teller. In de wintermaanden zijn deze auto's voorzien van spijkerbanden. Duurder en nieuwer huren kan altijd.

De rit door Noorwegen naar de Lofoten is lang maar mooi. Door Zweden schiet het wat meer op en wie van bossen houdt komt volop aan zijn trekken. Boetes (in beide landen) zijn hoog dus let op je snelheid. Dat is sowieso verstandig in verband met overstekende elanden of rendieren. Iemand die haast heeft en niet tegen lange dagen opziet, rijdt in twee dagen van Oslo naar de Lofoten (in drie dagen vanaf Amsterdam).

Koffie

Statoil in Noorwegen verkoopt in haar tankstations mooie isolatiebekers voor zo'n 20 euro. Vanaf het moment van aankoop mag je de beker een jaar lang vullen met diverse soorten koffie, thee of chocolademelk bij elk Statiol-station in Noorwegen. Na zeven, acht consumpties is de beker terugverdiend. Ook andere tankstations hebben dergelijke acties, maar de beker van Statoil lijkt te domineren in Noorse auto's.

Boodschappen

Noorwegen is duur! Neem vooral zelf voldoende drank en tabak mee (fles Jagermeister 45 euro, pakje shag 25 euro). Coop Obs en Rema 1000 staan bekend als relatief goedkope supermarkten. Diverse supermarkten verkopen Kneip-brood (prima te eten) voor minder dan een euro. Diepgevroren Noorse garnalen zijn meestal ook niet zo duur en zijn goed voor een gezellig en lekker maal.

In Noorwegen is overigens wel goede en vaak betaalbare buitensportkleding te koop. Voor een merk als Berghans betaal je gewoon de hoofdprijs, maar Stormberg maakt ook mooi spul voor een scherpe prijs, net als Ultimo Outdoor.

Hurtigruten

Wie op de Lofoten verblijft en toch een stukje met de beroemde Hurtigruten (de postboten/cruiseschepen die doorlopend langs de gehele Noorse varen) mee wil, heeft kansen. Van Svolvær op de Lofoten gaat een bus naar Stokmarknes op Vesterålen. Daar kun je op de Hurtigruten stappen die na een paar uur en een schitterende tocht langs de eilanden en door zeestromen weer in Svolvær afmeert.

Vliegen Lofoten
Hurtigruten, Lofoten
Spijkerband, Lofoten

Tips & Hints